Diagnostyka znamion barwnikowych

Niepokoi cię ilość i wygląd znamion na skórze?

W ostatnich latach znacznie wzrosła zachorowalność na nowotwory skóry, w tym również na najgroźniejszego – Czerniaka złośliwego. Na wysoką umieralność z tego powodu tego mają wpływ: niewielka świadomość społeczna, późne zgłaszanie się do leczenia, oraz błędnie panującą opinią, że usunięcie chirurgiczne przyspiesza złośliwy przebieg tego nowotworu. Najbardziej narażeni są ludzie o jasnej karnacji, rudzi, z licznymi zmianami barwnikowymi oraz z zespołem znamion dysplastycznych. Osoby te powinny stosować latem ochronę przed promieniowaniem słonecznym (kremami z wysokim filtrem, powyżej 20 SPF), oraz zgłosić się do lekarza dermatologa w przypadku gdy znamiona:

  • są asymetryczne
  • maja nierówne brzegi (np. widoczne jakby wypustki barwnika)
  • są różnobarwne
  • mają średnice większą niż 6 mm (większe od średnicy ołówka)

lub w razie pojawienia się cech zmożonej aktywności znamion takich jak:

  • zaczerwienienie wokół znamienia
  • nagły wzrost
  • zmiana zabarwienia na ciemniejsze lub jaśniejsze
  • objaw „wylewania się barwnika” poza obręb znamienia
  • uczucie świądu, pieczenia, bólu znamion
  • krwawienie

Na szczęście nie wszystkie znamiona odpowiadające powyższym kryteriom są nowotworami. Aby uniknąć usuwania znamion zupełnie łagodnych, a jedynie wyglądających jak złośliwe można ocenić je dermatoskopowo.

Dermatoskopia

Dermatoskopia cyfrowa jest metodą nieinwazyjnej (bez konieczności wykonania zabiegu chirurgicznego) diagnostyki, służącej m.in. do wczesnego wykrywania czerniaka złośliwego. Ma ona na celu odróżnienie zmian barwnikowych od niebarwnikowych, a w przypadku stwierdzenia zmian barwnikowych wczesne wykrycie ewentualnej złośliwej transformacji. I choć wprowadzono ją szeroko dopiero na początku lat 90-tych szybko znalazła wielu zwolenników. Dziś już dermatolodzy nie wyobrażają sobie możliwości pełnej oceny zmian barwnikowych bez użycia dermatoskopu.

Technika badania

Badanie polega na ocenie zmian skórnych Dermatoskopem – przyrządem dającym specjalne oświetlenie i 10-krotne powiekszenie powierzchni skóry. Aparat przykłada sie do powierzchni skóry pokrywając jego okular olejkiem o właściwościach immersyjnych (redukujących rozpraszanie i odbijanie światła). To unikalne oświetlenie i powiększenie uwidacznia nie tylko powierzchnię zmiany, ale także jej głębiej położone struktury. Ocena zmian opiera się na obserwacji cech zewnętrznych uwzględniając nie tylko asymetrię, odgraniczenie, różnorodność barw, ale również charakterystyczne struktury niewidoczne gołym okiem:

  • obecność siateczki
  • obszary o zatartej strukturze
  • pasma
  • kropki i globule
  • nieprawidłowe unaczynienie
Interpretacja wyników badania

W zależności od aktywności zmian barwnikowych lekarz podejmuje decyzje:

  • o konieczności wykonania zabiegu chirurgicznego
  • lub dalszej obserwacji zmian.

Dzięki dermatoskopii lekarz wykonujący zabieg może ustalić bezpieczny margines cięcia, dający dużą pewność całkowitego usunięcia zmiany. U osób które zostały zakwalifikowane do obserwacji (szczególnie z licznymi znamionami) fotografuje się wszystkie podejrzane znamiona i porównuje je co 6 miesięcy. To wystarczajacy czas, aby wychwycić aktywne zmiany barwnikowe zanim stana sie naprawdę niebezpieczne dla naszego zdrowia lub życia.

Znamiona melanocytowe barwnikowe:
Znamiona barwnikowe naskórkowe

Plamy soczewicowate – są to drobne , dobrze odgraniczone od otoczenia plamy barwy jasno – lub ciemnobrunatnej . Są zwykle mnogie .Najczęściej zajmuje tułów , pojawiają się w dzieciństwie. Plama soczewicowata słoneczne oraz starcze pojawiają się pod wpływem przewlekłego działania promieni słonecznych lub w przebiegu PUVA – terapii , albo też u osób w starszym wieku , przeważnie o jasnej karnacji , trudno opalających. W istocie są defektem kosmetycznym.

Znamiona komórkowe barwnikowe

Są to bardzo częste znamiona, o zabarwieniu, nawet skóry zdrowej bądź jasnobrunatne lub ciemne, o powierzchni gładkiej lub zrazikowatej i brodawkującej, niekiedy owłosione. Jeżeli w otoczeniu znamienia pojawia się biała obwódka , świadczy to o tendencji do samoistnego ustępowania , które jest zazwyczaj związane z obecnością przeciwciał przeciwmelanocytowych (znamiona Suttona). Dość charakterystycznie wygladają znamiona barwnikowe w obrębie paznokci (często jako pasmo barwy brązowej lub czarnej wzdłuż płytki paznokciowej), ze względu na trudności diagnostyczne i różnicowanie z czerniakiem należy je zawsze usuwać chirurgicznie.

Liczba znamion barwnikowych zwykłych (nabytych) u ludzi rasy białej zazwyczaj jest duża, u każdego człowieka można wykryć kilkanaście zmian tego typu. Często pojawiają się w wieku wczesnodziecięcym, ale najwięcej banlanych znamion barwnikowych przybywa w wieku 20-30 lat. Ryzyko rozwoju czerniaka jest niewielkie, zwłaszcza w znamionach wyniosłych, uszypułowanych i owłosionych, istnieje natomiast w przypadku znamion wrodzonych i dysplatycznych . Za rozwojem czerniaka ze znamienia barwnikowego przemawiają;

  • powiększenie się rozmiarów znamienia oraz jego pogrubienie
  • nierównomierne przebarwienie powierzchni znamienia z rozmaitymi odcieniami brązu i ogniskowymi odbarwieniami
  • odczyn zapalny w obrębie znamienia
  • nadżerki i krwawienia

Jeśli czerniak powstaje ze znamion, to najczęściej są to znamiona dysplatyczne .

Znamię błękitne

Jest odmianą znamienia melanocytowego, cechuje się szarobłękitnym zabarwieniem wskutek nagromadzenia w skórze melanocytów wytwarzających barwnik. W badaniu histologicznym można stwierdzić również komórki znamionowe.

Znamię wrodzone

Zajmuje często bardzo rozległe powierzchnie , głównie na tułowiu; powierzchnię takich znamion mogą pokrywać włosy ; w obrębie znamienia nierzadko powstają twory guzowate , z których w 10 – 25% przypadków rozwijają się czerniaki.

Znamię Spitz

Znamię Spitz – czerniak młodzieńczy

Zespół znamion dysplastycznych (aktywnych)
Zespół znamion melanocytowych występuje często rodzinnie. Zespół ten wiąże się z dużym ryzykiem rozwoju czerniaków złośliwych ma więc bardzo duże znaczenie praktyczne ze względu na profikaktykę czerniaka .

Znamiona dysplastyczne mają następujące cechy:

  1. występują u kilku lub wielu członków rodziny
  2. są na ogół liczne
  3. są większe niż zwykłe znamiona (5-15mm)
  4. mają nieregularne obrysy i niejednolite zabarwienie
  5. są płaskie lub nierównomiernie wyniosłe – w części środkowej(kształt sadzonego jaja) lub też o powierzchni wybrukowanej
  6. przechodzą bez ostrej granicy do skóry otaczającej